21 październik 2019

William Gaddis: Ciesielski Gotyk - Recenzja

fot. Sebastian Michalak
W Ciesielskim Gotyku (1985), a więc trzeciej z pięciu powieści napisanych przez amerykańskiego pisarza Williama Gaddisa (jedynej wydanej jak dotąd w Polsce!) - jego literackie alter ego, McCandless, oznajmia: „Powiem ci dlaczego, dlaczego ludzie kłamią! Kłamią, bo... bo kiedy przestają kłamać, to znaczy, że przestaje im zależeć”; boć jego, oraz pozostałych bohaterów książki łączy zlepek wyobrażeń, jak również galimatias dobrych chęci, zapożyczeń i kłamstw, ich życie jest jednorako nieautentyczne.
REKLAMA
Spoilery.

Ważnym ogniwem fabuły Ciesielskiego Gotyku jest religia.  Mąż jego protagonistki - a zatem Liz (33 - wiek wyraźnie  nieprzypadkowy), Paul, prowadzi zakrojoną na szeroką skalę kampanię na rzecz wielebnego Eltona Ude - energicznego przywódcy Chrześcijańskiego Odrodzenia Ameryki,  który głosi za tytułem książki: „Bo czyż nie pytali, gdy Jezus przybył do Nazaretu: Izaż ten nie jest on syn cieśli? Ten, który w dniach tak pełnych niepowodzeń i prześladowań dał schronienie słabym, zmęczonym i szukającym absolutnej prawdy, schronienie, jakiego i my pragniemy w tych czasach naporu wojującego humanizmu, zbudował prostymi, ciesielskimi narzędziami i z prostych, łatwo dostępnych materiałów dom ojca Swego [...]”.

Powieść autora The Recognitions nie jest wszak przychylna postawie czcigodnego. Inny po mężu istotny mężczyzna w życiu Liz, jej kochanek - wspomniany McCandless, słusznie diagnozuje go jako fanatyka religijnego. (Nawiasem mówiąc asumptem działań Ube jest zasadniczo mamona). Nie oznacza to jednak, iż teizm stanowi centrum problemów świata dictum. Tym jest głupota. Gdyż więc wielebny Ube jest kreacjonistą, który uznaje teorię ewolucji za ateistyczną doktrynę, która przemienia sale lekcyjne w ołtarze ku czci świeckiego humanizmu,  awatar Gaddisa cierpi i konkluduje: „[...] głupiec jest bardziej niebezpieczny od łobuza, bo łobuz przynajmniej czasem odpoczywa, a głupiec nigdy”, albo: „[...] wsadź młot w rękę głupca, a on wszędzie dojrzy gwoździe”, czy choćby: „Głupota to świadome kultywowanie ignorancji [...]”.

Wyjąwszy konotację religijną, tytuł powieści Gaddisa odnosi się  do jedynego miejsca jej zdarzeń, domu w którym mieszkają Liz i Paul. Acz fabuła utworu lawiruje wokół dużych matactw i sensacji politycznych, nigdy nie opuszcza „klasycznego przykładu ciesielskiego gotyku”. Wynajmowany przez McCandlessa małżeństwu budynek, bezbłędnie puentuje on sam: „Owszem, mieli podręczniki stylu, ci wiejscy architekci i cieśle, ale wszystko, co wznosili, było naśladownictwem [...]. Tutejsi biedacy wzorowali się na średniowiecznym gotyku, ale nie mieli kamieni, kutego żelaza [...] tylko surowe drewno i stare niezawodne narzędzia, młotki, piły oraz nieudolną wyobraźnię [...]”.

Jako, iż świat Ciesielskiego Gotyku jest bezwzględny - pierwszy akapit opisuje brutalny akt przemocy dokonywany przez dzieci na synagorlicy, a gdy Liz włącza (na odwal się radio), informuje ono, że co sześć minut zdarza się w Ameryce brutalny gwałt - mizantropia charakteryzująca McCandlesa jest logiczna. Niemniej jednak proteza twórcy J R  nie jawi się jako alfa i omega. Bynajmniej. Kiedy w geście furii Liz wykrzykuje kochankowi: „Nienawidzisz tych ludzi nie dlatego, że są głupi, ale dlatego, że w przeciwieństwie do ciebie wciąż żywią nadzieję, którą ty dawno straciłeś!”, stawia ciekawą tezę. Gdy znów dodaje: „Nienawidzisz ich naiwnych, sentymentalnych nadziei, tak jak nienawidzisz ich książek, ich muzyki, a może te rzeczy sprawiają im radość, może nie potrafią lepiej pisać czy śpiewać?”, umacnia ją.

W pewnym momencie treści książki Gaddisa pada frapujące sformułowanie, które zdaje się  dlań esencjonalne: murowana niezawodność przypadku. Chociaż każdy niemal bohater powieści odznacza się dystynktywną opinią na otaczającą go rzeczywistość, skonstruowany z wielorakiej materii  - jak „ciesielski gotyk” czy dom boży - jest tak samo mizerny i faryzejski, jak reszta. Pomimo tego, większość walczy o swoje; choć rozumie absurdalność życia, McCandles, nie jest inny, z tą różnicą, że jak finalnie przyznaje: „W końcu uświadamiasz sobie, że skoro nie potrafisz ulepszyć świata, jaki zastałeś, to przynajmniej powinieneś starać się nie zapaskudzić go jeszcze bardziej [...]”.

Ciesielski Gotyk to powieść, jakiej 95 procent tworzywa opiera się na dialogach. W niemal każdym partycypuje Liz, której towarzysząca przez całą fabułę książki pasywna postawa, zostaje na koniec ukarana - na amen. Gaddis tym samym kominikuje - Wszyscy jesteśmy odpowiedzialni.

Acz Gotyk kontempluje motywy fałszu i wahliwości, jest autentyczny. Dowolne z niego dialogi brzmią bezbrzeżnie realnie. Mimo zaś, iż Gaddis przemyca w nich swoje racje, kłóci się z nimi. Bo choć może, jak McCandles „nie może się doczekać, żeby wylecieli w powietrze, i ci głupy i ci tępi, żeby wznieśli się w chmury jak dym z pieca, w chmury, gdzie nikt na nich nie czeka i nie ma nic”, zauważa takoż progres. Jak celnie spostrzegł, albowiem Vladimir Nabokov:  Współczesny człowiek jest, ogólnie biorąc, lepszy od człowieka z czasów Homera, homo homericus, albo człowieka średniowiecznego. W wyimginowanym starciu americus kontra homericus to ten pierwszy zdobywa laur humanizmu.
PRZECZYTAJ JESZCZE
REKLAMA

Kalendarz Wydarzeń / Koncertów / Imprez w Łodzi

kiedy
2019-11-21 20:00
miejsce
Klub Wytwórnia, Łódź, ul. Łąkowa 29
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-22 19:00
miejsce
Teatr DOM, Łódź, ul. Piotrkowska 243
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-23 20:00
miejsce
Klub Wytwórnia, Łódź, ul. Łąkowa 29
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-24 18:00
miejsce
Teatr DOM, Łódź, ul. Piotrkowska 243
wstęp biletowany




Szanowny Czytelniku!

Przypominamy podstawowe informacje z zakresu przetwarzania danych dostarczanych przez Ciebie podczas korzystania z naszych serwisów.
Zamykając ten komunikat (kliknięcie w przycisk "Przejdź Dalej" lub "X"), zgadzasz się na wskazane poniżej działania.


Stosowanie plików cookies i innych technologii

Wraz z naszymi partnerami stosujemy pliki cookies (ciasteczka) i inne pokrewne technologie, które mają na celu:
- Zapewnienie bezpieczeństwa podczas korzystania z naszych stron
- Ulepszenie świadczonych przez nas usług poprzez wykorzystanie danych w celach analitycznych i statystycznych
- Poznanie Twoich preferencji na podstawie sposobu korzystania z naszych serwisów
- Wyświetlanie spersonalizowanych reklam, które odpowiadają Twoim zainteresowaniom

Zakres wykorzystywania plików cookies możesz określić w ustawieniach Twojej przeglądarki. Bez wprowadzenia zmian ustawień, informacje w plikach cookies mogą być zapisywane w pamięci Twojego urządzenia.


Administratorzy danych

Administratorem tych danych jesteśmy my, czyli Twoje-Miasto Sp. z o.o., ul. Legionów 57A 86-300 Grudziądz jak również nasi Zaufani Partnerzy z którymi współpracujemy. Najczęściej ta współpraca ma na celu dostosowywanie reklam, które widzisz na naszych stronach do Twoich potrzeb i zainteresowań oraz wykonywanie różnych badań mających na celu polepszanie usług internetowych i dostosowywanie ich do potrzeb użytkowników. Szczegółowe informacje dotyczące administratorów znajdują się w Polityce Prywatności.


Jak wykorzystujemy Twoje dane

W ramach świadczonych przez nas usług staramy się wyświetlać reklamy odpowiadające Twoim zainteresowaniom, które dotyczą naszych produktów oraz produktów klientów korzystających z naszych usług reklamowych (marketing bezpośredni). W tym celu wykorzystujemy informacje zapisywane w plikach cookies, które otrzymujemy podczas korzystania z naszych stron. Nasze działania podejmowane są zgodnie z obowiązującym prawem w ramach tzw. uzasadnionego interesu administratora danych, ponieważ chcemy, by wszystkie nasze usługi, w tym wyświetlane reklamy, były najlepiej dopasowane do potrzeb użytkownika.


Wykorzystywanie Twoich danych przez naszych partnerów

Podobne działania w celach marketingowych podejmują nasi Zaufani Partnerzy, którym udostępniamy powierzchnię reklamową na naszych stronach. Wśród Zaufanych Partnerów znajdują się dostawcy technologii reklamowej, sieci reklamowe, domy mediowe, agencje interaktywne oraz reklamodawcy.
Nasi partnerzy gromadzą i wykorzystują informacje określające Twój sposób korzystania z naszych serwisów. Dzięki temu wyświetlają reklamy najbardziej dopasowane do uzyskanych informacji oraz udostępniają je innym podmiotom wyświetlającym lub zlecającym reklamę w Internecie.
W związku z reformą prawa ochrony danych osobowych nasi partnerzy potrzebują Twojej zgody na działania, których dokonują na naszych stronach. W przypadku jej udzielenia nasi partnerzy będą mogli, w ramach uzasadnionego interesu, wykorzystać Twoje informacje także dla celów analitycznych służących ocenie skuteczności podejmowanych działań marketingowych.
Pamiętaj, że ewentualna zgoda jest Twoją dobrowolną decyzją, natomiast brak jej udzielenia może wpłynąć na Twój komfort korzystania z naszych serwisów. Reklamy nieodpowiadające zainteresowaniom użytkownika są nie tylko nieatrakcyjne, ale i drażniące dla odbiorcy.

Zgodę możesz udzielić poprzez zamknięcie tego komunikatu (kliknięcie w przycisk "Przejdź do serwisu" lub "X"). Udzieloną zgodę możesz w każdej chwili wycofać, co jednak nie będzie równoznaczne z tym, że korzystanie z tych informacji do czasu wycofania zgody było niezgodne z prawem.


Jakie masz prawa?

Masz pełne prawo do zgłoszenia podmiotowi wykorzystującemu Twoje dane osobowe żądania dostępu do tych informacji, ich poprawiania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania. Pamiętaj jednak, że nie w każdym przypadku możliwe jest zrealizowanie Twoich praw w odniesieniu do informacji zapisanych w plikach cookies.

Więcej szczegółów znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.