Wystąpienie: Barbara Okuła

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Centrum wyrażam poparcie dla procedowanej ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, druk nr 3011.

Projekt ustawy stawia obywatela przed procedurą, a nie procedurę przed obywatelem. Dzisiaj człowiek, który odwołuje się od decyzji ZUS czy innego organu rentowego, może przez wiele miesięcy, a czasami znacznie dłużej, czekać na ostateczne rozstrzygnięcie swojej sprawy. A przecież nie są to abstrakcyjne spory prawne. Za nimi stoją emerytura, renta, zasiłek, składki albo inne świadczenie, od którego zależy codzienne bezpieczeństwo finansowe konkretnego człowieka.

Projekt odpowiada na bardzo praktyczny problem. Dzisiaj sąd pierwszej instancji ma ograniczone możliwości uchylenia wadliwej decyzji organu rentowego. W wielu przypadkach, nawet jeżeli dostrzega poważne uchybienia proceduralne, musi prowadzić dalsze postępowanie albo stosować rozwiązania pośrednie. Nowelizacja daje sądowi możliwość uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, jeżeli organ rentowy dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania. Rozszerza także katalog spraw i osób, wobec których takie rozstrzygnięcie będzie możliwe. To jest bardzo ważna zmiana. Sąd nie powinien naprawiać za organ rentowy postępowania, które od początku zostało przeprowadzone wadliwie. Jeżeli ZUS lub inny organ nie zebrał niezbędnych dokumentów, nie wyjaśnił prawidłowo sprawy albo naruszył podstawowe reguły postępowania, powinien ponieść konsekwencje tych błędów i przeprowadzić sprawę ponownie - już prawidłowo.

Projekt jednocześnie zachowuje zdrowy rozsądek. Decyzje dotyczące przyznania świadczenia po raz pierwszy, np. emerytury czy renty, pozostają poza tym rozwiązaniem. W takich sprawach priorytetem nadal będzie możliwie szybkie merytoryczne rozstrzygnięcie przez sąd, ponieważ od niego może zależeć uzyskanie przez obywatela podstawowych środków do życia.

Projekt porządkuje również sytuacje dotyczące decyzji formalnych, takich jak odmowa wszczęcia czy umorzenie postępowania, i daje sądom jednoznaczną podstawę do reagowania na takie rozstrzygnięcia. I wreszcie, projekt pozwoli szybciej kończyć sprawy, które w ogóle nie powinny dalej się toczyć. Sąd będzie mógł jednocześnie uchylić decyzję, umorzyć postępowanie przed organem rentowym i zakończyć postępowanie sądowe.

Wysoka Izbo! Potrzeba zmian jest bardzo wyraźna. Według danych przywołanych w uzasadnieniu średni czas trwania postępowania w I instancji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wzrósł w latach 2018-2023 w sądach okręgowych z 8,8 do 12,8 miesiąca, a w sądach rejonowych z 10,7 do 13 miesięcy. Postępowania te trwały przeciętnie około dwa razy dłużej niż sprawy pierwszoinstancyjne ogółem. Dlatego ta ustawa jest potrzebna.

Projekt, mam nadzieję, nakłoni organy rentowe do bardziej rzetelnego prowadzenia postępowań. Obywatele mają prawo wymagać od państwa staranności, której państwo wymaga od obywatela. Jeżeli obywatel ma przestrzegać terminów, dostarczać dokumenty i stosować się do procedur, to dokładnie takich samych standardów możemy oczekiwać od ZUS i innych instytucji publicznych. Sprawne państwo to państwo, w którym obywatel nie ponosi konsekwencji błędów urzędu. Dlatego nasz klub poprze ten projekt ustawy. Dziękuję.